धेरै वर्षपछि शम्भु सरलाई भेटें । १५ वर्षपहिले देखेभन्दा दुब्लाउनुभएछ । अनुहारको तेज पनि पहिलेजस्तो थिएन । धादिङबेसीको सडकमा मेरो नमस्ते उहाँले अचम्मलाग्दो गरी नरम भएर फर्काउनुभयो । दुई पाइला अघि के बढेको थिएँ, उहाँले भनेको सुनेँ, ‘ए, तँ पो ! कहिले आइस् ?’ म फर्किएँ । आफूलाई पढाउने गुरुलाई सबै विद्यार्थीले चिन्छन्, तर आफूले पढाएका हजारौं विद्यार्थी सबैलाई सम्भिmन, चिन्न गुरुलाई त्यति सजिलो हुँदैन । सुरुमा उहाँले नचिनेरै नमस्ते फर्काउनुभएको रहेछ । स्कुल छोडेको झन्डै १५ वर्षपछि भेट्दा पनि उहाँले मलाई चिन्नुभो । म गद्गद् भएँ । बितेका १५ वर्षमा उहाँको तुलनामा धेरै परिवर्तन त ममा आएको छ । उहाँमा पनि आएको छ, रिटायर्ड हुनुभएको छ । शरीर पहिलेजस्तो छैन । यो सब याद गरिरहँदा सोध्नुभयो, ‘तेरो बाउको के छ ? आजकाल केही किताब पढ्दैन कि के हो ?’ अहिले आधि समय काठमाडौं र आधि समय धादिङ बस्ने शम्भु सरको यो प्रश्नले मलाई बाल्यवयमा फर्काइदियो ।

नीलकण्ठ उच्च मावि सदरमुकामको स्कुल मात्र थिएन, धादिङ जिल्लाभरिकै सबैभन्दा धेरै विद्यार्थी पढ्ने स्कुल पनि थियो । बोर्डिङ स्कुलहरू प्राथमिक तहसम्म मात्र थिए । त्यसैले जिल्लाभरि सबैभन्दा राम्रो पढाइ हुने स्कुलका रूपमा यसको नाम थियो । हरेक वर्ष एसएलसी परीक्षा उत्तीर्ण हुने विद्यार्थीको प्रतिशतले पनि यही भन्थ्यो । एसएलसीमा अरू स्कुलका विद्यार्थीले टप गरे भने, ‘लौ नीलकण्ठको पढाइ बिगि्रयो’ भनेर मानिसहरू कुरा गर्थे । भलिबल अथवा हाजिरीजवाफमा यसले जितेन भने पनि मानिसहरू किन जितेन भनेर चिन्तित हुन्थे । यही स्कुलमा मैले १० वर्ष बिताएँ ।

शम्भुकुमार श्रेष्ठ हेडसर हुनुहुन्थ्यो । साह्रै कडा । औसतभन्दा मोटो शरीर, खुइलेको तालुले उहाँको व्यक्तित्वलाई अझ ‘भयानक’ बनाउन सघाएको थियो । स्कुल पढुन्जेल मैले कहिल्यै उहाँलाई सीधा हेर्ने हिम्मत जुटाउन सकिनँ । उहाँसँग बोल्नुपर्दा हामी विद्यार्थी थरथर काप्थ्यौं । हामी मात्र किन, सारा स्कुल शम्भु सरदेखि आतंकित थियो । उहाँले डिल्लीरमण शर्मा अर्याल गुरुबाहेक अरू कसैलाई पनि तपाईँ भन्नुहुन्न भनेर हाम्रा सिनियरहरू सुनाउँथे । हामी आफैंले चाहिँ सरहरूका वार्तालाप कहिल्यै सुनेनौं ।

शम्भु सरबारे अनेकन कथा बनेका थिए, तर हरेक कथाले उहाँलाई ‘भयानक डरलाग्दो’ रूपमा प्रस्तुत गरेका हुन्थे । कति जनाले उहाँको एक थप्पडमै पाइन्ट भिजाएका हामी आफैंले देखे सुनेका थियौं । चार पाँच कक्षा पढ्दाताका एकजना खतरनाक दादा काठमाडौंदेखि १० कक्षा पढ्न आएको थियो । शम्भु सरले उसको दादागिरी धेरै दिन टिक्न दिनुभएन । केही महिनामै स्कुल छाड्नेबेला उसले भन्थ्यो रे, ‘शम्भु सरलाई कुट्न सक्ने भएपछि मात्रै धादिङ फर्किन्छु ।’ तर शम्भु सरले कुटाइ खाएको हामीले कहिल्यै सुनेनौं ।

हामी माध्यमिक तहमा पढ्ने बेला शम्भु सर ‘रेगुलर टिचर’ हुनुहुन्थेन । त्यत्रो स्कुललाई व्यवस्थापन गर्ने र जिल्लाकै नामी स्कुल बनाउने जिम्मेवारीले उहाँलाई व्यस्त बनाउँथ्यो होला । अरू शिक्षक नआएका बेला चाहिँ पढाउन आउनुहुन्थ्यो । उहाँ अंग्रेजी पढाउनुहुन्थ्यो । कोही विदेशी आयो भने अंग्रेजीमा कुरा गर्न सक्ने शम्भु सर र उमेद प्रधान दुईजना मात्र हुनुहुन्थ्यो भन्ने स्कुलमा चर्चा हुन्थ्यो । जे होस्, शम्भु सरको कक्षा जत्तिको शान्त मैले कहिल्यै अनुभव गर्न पाएको छैन ।

वेदप्रकाश शर्मा, सुरेन्द्रमोहन पाठक, ओमप्रकाश शर्मा, समीरजस्ता लेखकका पल्प फिक्सन नेपालमा नपाइँदो हो त मैले शम्भु सरको यस्तो भयानक व्यक्तित्वसँग तीन कक्षामै साक्षात्कार गर्नुपर्दैनथ्यो होला । मेरो बुवा अदालतमा जागिरे हुनुहुन्थ्यो । अझै हुनुहुन्छ । बुवाले काठको सानो दराज बनाउनुभएको थियो— किताब राख्न । उहाँ हिन्दी पत्रिका र उपन्यासहरू खुब पढ्नुहुन्थ्यो । गुल्सन नन्दा, राजहंस, ओमप्रकाश शर्मा, मनोज, समीर, सुरेन्द्रमोहन पाठकजस्ता हिन्दीका पकेट बुक राइटरहरूलाई मैले बुवाको दराजमा पहिलोपटक भेटेको हुँ । जेम्स हेड्ली चेजका हिन्दीमा अनुदित उपन्यास पनि त्यहीँ हुन्थे । सरिता, सरस सलिल र कादम्बिनीजस्ता पत्रिका पनि दराजमा थिए । तर त्यहाँ सबैभन्दा धेरै उपन्यासचाहिँ वेदप्रकाश शर्माकै थिए होलान् ।

एक दिन बुवाले भन्नुभयो, ‘तेरो शम्भु सरलाई यो किताब दे है ।’ शम्भु सरलाई कसरी किताब दिने ? ‘नाइँ मलाई डर लाग्छ ।’ मैले भनें ।

‘त्यसो भए नबोली दे,’ बुवाले भन्नुभयो ।

यसको केही घन्टापछि म शम्भु सरको कोठाको झ्याल अघिल्तिर उभिएको थिएँ, थरथर काप्दै । ‘बाउले किताब पठाइदियो ?’ उहाँले सोध्नुभो । केही नबोलेरै मैले काँपेका हातले किताब अघि बढाएँ । ‘क्लासमा जा’ शम्भु सरले यत्ति भन्नुभो । म बेतोडले दौडिएँ, मानौं झ्यालखानाबाट फर्किरहेको छु ।

तर यस्तो खुसी धेरै दिन टिकेन । केही दिनपछि म फेरि शम्भु सरको झ्याल अगाडि उभिन जानुपर्‍यो । यसपटक शम्भु सरले किताब फिर्ता गर्दै हुनुहुन्थ्यो । म केही बोलिनँ । मात्र कापिरहेँ । शम्भु सरको उही परिचित रवाफ सुनेँ, ‘यो किताब बाउलाई लगेर दे ।’ म बेतोडले दौडेँ । लागिरह्यो, शम्भु सरको स्वरले मलाई लखेटिरहेछ । जब घरनजिक पुग्न लागें, किताबका पाना सर्रर पल्टाएँ । अन्तिम अन्तिम पानातिर पाँच रुपैयाँको नयाँ नोट थियो । दसैंमा पाइनेजस्तो नयाँ । त्यो मेरो तीन दिनको खाजा खर्च थियो । मैले नोट खल्तीमा हालें । पाँच रुपैयाँको कुरा किस्सा मैले कहिल्यै बुवालाई भनिनँ । अहिलेसम्म पनि ।

शम्भु सरको झ्याल अघि उभिने क्रम आठ कक्षा पढुन्जेलसम्म निरन्तर रह्यो । त्यतिबेला पाँच रुपैयाँको सट्टा किताबका पानामा दस रुपैयाँ भेटिन थालेको थियो । सुरु सुरुमा बुवाले थाहा पाउनुहोला भनेर खुब डर लाग्यो । तर बुवाले यसबारेमा कहिल्यै केही भन्नुभएन । शम्भु सरले पनि सोध्नुभएन । सरले किन पैसा त्यसरी किताबको बीचमा राख्नुभएको होला भन्ने कुतूहलता भने जागिरहन्थ्यो । धेरै पछि मैले अनुमान गरें, पक्कै त्यो नोटलाई सरले बुकमार्क बनाउनुभएको थियो होला ।

आठ कक्षा पुगेपछि म पनि उपन्यास पढ्न सक्ने भएँ । कम्तीमा मलाई त्यस्तो लाग्यो । एक दिन बुवाले पत्तो पाउनुभो । त्यस दिनपछि हुलाकी बन्ने कामबाट मैले छुट्टी पाएँ । उपन्यास भरिएको दराजमा ताल्चा लाग्यो । सायद बुवालाई लाग्यो होला, उपन्यास पढ्न छोराको उमेर पुगिसकेको छैन ।

एसएलसीको तयारी गरिरहँदा बुवाले एक दिन भन्नुभो, ‘शम्भु दाइले ट्युसन पढाइदिन्छ रे, भोलिदेखि जा । बिहानै पाँच बजे ।’ शम्भु सरले कसैलाई ट्युुसन पढाएको मलाई थाहा छैन । बुवाको आग्रह टार्न नसकेर हुन्छ भन्नुभएको रहेछ । पहिलो दिन नै भन्नुभयो, ‘मैले ट्युसन पढाएको कसैलाई नभन् नि ।’ तर एक महिनामा मैले जम्मा छ दिन उहाँसँग पढें । उहाँ कहिले काठमाडौं, कहिले चितवन कहिले कहाँ गइरहनुहुन्थ्यो । तर शम्भु सरको डरसँग पढेका ती छ दिन म कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ ।

म एसएलसी दिएर फुर्सदमा थिएँ । बुवाको कोठाको दराज फेरि खुल्यो । अझै पनि हिन्दी उपन्यास पढ्न मनाही नै थियो । मैले ‘माधवी’बाट उपन्यास पढ्न सुरु गरें । तर बुझे पो । ‘मुझे चाद चाहिए’ सकें । ‘कादम्बिनी’ र ‘सरिता’का पुराना अंकहरू पढें । त्यसपछि मेरो कोठाको बत्ती राति अबेरसम्म बल्न थाले । तकियामुनि समीर, ओमप्रकाश र वेदप्रकाश शर्माका उपन्यास लुक्न थाले । बुवाले थाहा त पाउनुभो होला, तर अब छोरा ठूलो भो के गाली गर्नु भनेर होला, मौन बस्ने नीति अख्तियार गर्नुभो । तिनताकै मैले वेदप्रकाशका ‘बर्दीवाला गुन्डा’, ‘बहुमाँगे इन्साफ,’ ‘हत्या एक सुहागिनकी’ ‘कानुनका बेटा’, ‘धर्मयुद्ध’, ‘इन्क्लाव जिन्दावाद’, ‘लल्लु’ उपन्यास पढें । ओमप्रकाश शर्माको ‘निर्दोष हत्यारा’, ‘काली बिल्ली’, ‘कातिल चेहरे’, राजहंसको ‘अधुरा पति’, सुरेन्द्र मोहन पाठकको ‘कोइ गवाह नही’, ‘घात’, ‘वारिस’ त्यतिबेलै पढें । एक दिनमा उस्तै परे दुइटा उपन्यास पढिसकिन्थ्यो । म पनि तानिएँ । यी कस्ता लेखक हुन्, यी किताब किन लेखिन्छन् भन्ने मलाई थाहा थिएन । काठमाडौं आएको निकै वर्षपछि वेदप्रकाश शर्माबारे अलिअलि थाहा पाएँ । ‘बर्दीवाला गुन्डा’को पहिलो संस्करण नै १५ लाख प्रति छापिएपछि उनी भारतमा सबैभन्दा बढी पढिनेमध्येका लेखक भएका थिए ।

वेदप्रकाश स्कुले उमेरदेखि ओमप्रकाश शर्मा, गुल्सन नन्दा, इब्ने सफी, वेदप्रकाश काम्बोजका उपन्यास पढ्दा रहेछन् । हाइस्कुल सक्ने बेलातिर उनलाई लागेछ- काम्बोजभन्दा राम्रो म लेख्न सक्छु । छुट्टीमा एकाध दर्जन उपन्यास लिएर गाउँ गएका उनी फकिर्ंदा एउटा मात्रै उपन्यास बोकेर फर्केछन्, आफैंले लेखेको । छोराले उपन्यास लेखेको थाहा पाएर बाबुले लठ्ठीले खुब पिटेछन्, ‘हिजोसम्म त पढ्थिस् मात्रै अब उपन्यास लेख्न थालिस् ? तँ बिगि्रस् ।’

जब उनले छोराले लेखेको उपन्यास पढे, वेदप्रकाशको उपन्यासकार बन्ने बाटो खुल्यो । उनका बाले नक्कली उपन्यास छाप्नमा कहलिएका लक्ष्मी पाकेट बुक्समा जंगबहादुरलाई भेटे । जंगबहादुरले एक सय रुपैयाँ थमाएर भने, ‘अरू लेख । तिमीलाई म हरेक उपन्यासको एक सय रुपैयाँ दिन्छु ।’ उनले सोचे, ‘लेखकलाई के चाहियो ? उपन्यास छापिन्छ, नाम छापिन्छ र सँगै फोटो पनि छापिन्छ ।’ १९७२ मा उनको पहिलो उपन्यास ‘सिक्रेट फाइल’ छापियो । तर नाम छापिएन, फोटो छापिएन । यो त वेदप्रकाश काम्बोजको नाममा पो छापियो । एक वर्षपछि उनै जंगबहादुरले वेदप्रकाशको नाम छापे ‘आग के बेटे’ मा तर फोटो फेरि पनि छापिएन । तर जब उनले ज्योति र माधुरी प्रकाशनसँग काम गर्न थाले, उनका उपन्यास ५० हजार र एक लाख प्रति छापिन थाले, जसमा उनको फोटो पनि छापिन्थ्यो । १९८५ मा उनले आफ्नै तुलसी पाकेट बुक्स खोले । उनका १ सय ७६ उपन्यासमध्ये ७० तुलसीबाटै प्रकाशित भएका छन् । इन्डिया टाइम्सलाई दिएको एउटा अन्तर्वार्तामा उनले भनेका छन्, ‘हामीले लेख्दै आएको पल्प फिक्सनको स्वर्णकाल नब्बेको दशक हो । त्यतिबेला लाखौं प्रति छापिने उपन्यास अहिले हजारमा झरेको छ ।’

एक वर्षमा दुईदेखि तीनवटा उपन्यास लेख्ने वेदप्रकाशका उपन्यासमा ‘बहु की आवाज’, ‘सब से बडा खिलाडी’ र ‘इन्टरनेसनल खिलाडी’ नामका फिल्म बनेका छन् । ‘केशव पण्डित’ भन्ने सिरियल बनेको छ । मेरठमा जन्मेका उनका लागि खुसीको कुरा के छ भने, उनको उपन्यासमा फिल्म बनाउन अब आमीर खान इच्छुक छन् ।

पछिल्लोपटक घर जाँदा बुवाको कोठामा आचार्य चतुरसेनको ‘वयं रक्षाम्’ र ‘वैशालीकी नगरवधू’ थियो । सायद् शम्भु सरले यो पढ्नुभएको छैन होला । थाहा छैन उहाँ र बुवाबीच किताब साटफेर गरेर पढ्ने बानी कहिलेदेखि छुट्यो, किन छुट्यो । शम्भु सरको अवकाशको समय कसरी बितिरहेको छ त्यो पनि थाहा छैन । अब घर जाँदा शम्भु सरलाई फेरि भेट्न मन छ । वेदप्रकाश शर्माहरूका उपन्यासको समय सकिएपछि शम्भु सर अहिले के पढ्दै हुनुहोला, त्यो पनि जान्ने मन छ । सोच्दै छु, केही किताब पनि लग्दिउँ, तर कुन ?